Yên Tử Cư Sĩ Trần Đại Sỹ

CẨM KHÊ DI HẬN

HỒI 98

 

Quyển I

Quyển II

Quyển III

Quyển IV

 

In ra

 HỒI THỨ CHÍN MƯƠI TÁM

 

Cử mục sơn hà vô Hán tướng,
Thệ tâm thiên địa hữu Trưng vương.

(Câu đối ở đền thờ Vĩnh-Huy)

Dịch nghĩa:

Mắt chỉ thấy sơn hà, coi thường tướng Hán.
Thề cùng trời đất, ḷng chỉ có Trưng Vương.

 

Hoàng Thiều-Hoa, cùng thủy đội rút về tới Linh-lăng, được tin báo:

Mă Viện, Liêu-đông tứ-ma, Phùng Đức, Sầm Anh đă đổ xong ba mươi vạn quân vào hồ Động-đ́nh. Nguyễn Tam-Trinh cùng thủy đội tuẫn quốc. Mă đích thân đem quân đánh Trường-sa. Thiên-trường tam kiệt cùng Vi Lan tử chiến cản đường. Bị bao vây, bốn người tuẫn quốc ở Thanh-Sơn. Viện biết ư định dùng nghi binh cản đường tiến quân của Lĩnh-Nam. Y đích thân chỉ huy đội Thiết kị đuổi theo. Đến ngă ba Liên-thủy, Tương-giang bị Xích-Hầu cản lại. Xích-Hầu không chịu rút lui, như lệnh truyền, tử chiến. Cả sư Thần-hầu cùng Xích-Hầu đều tuẫn quốc.

Mă tiến quân đến ngă ba Lục-thủy, Tương-giang bị Vi Pháp-Hải dùng sư Thần-ngao cản đường. Y dùng cung thủy đánh với Thần-ngao. Sau hai ngày cố thủ. Thần-ngao chết hết. Vi Pháp-Hải bị bắt. Mă Viện chiêu hàng. Lăo tướng đập đầu vào đá tự tử. Đại quân Mă Viện đang tiến về phía Hành-sơn".

Phật-Nguyệt, Tiên-yên nữ hiệp đề nghị, xin đi tiếp viện Đào Hiển-Hiệu. Sún Hô cùng các tướng Tây-vu t́nh nguyện đi theo.

Hoàng Thiều-Hoa đồng ư.

Tiên-yên nữ hiệp, cùng Phật-Nguyệt dẫn Sún Hô, Hắc Phong, Trâu Trắng, Trâu Lồng, Trâu Ngáp lên đường. Đến chiều tới Hành-nam. Sún Hô chỉ về phía trước:

– Ḱa! Quân ḿnh đang đánh nhau với giặc ḱa.

Phật-Nguyệt than:

– Từ Hành-sơn tới Hành-nam cách xa đến hơn trăm dặm. Hiển-Hiệu phục ở Hành-sơn, mà sao lại giao chiến ở đây?

Vừa lúc đó một sư trưởng Lĩnh-Nam phi ngựa tới. Phật-Nguyệt hỏi tự sự. Y đáp:

– Mă Viện đem thiết kị đến ngă ba Mễ-giang, Tương-giang, bị Đào tướng quân tung phục binh đánh. Quân Mă bị cắt làm hai. Nửa đầu bị Thần-hổ, báo, tượng hạ trong nửa giờ. Đào tướng quân định lui binh, th́ Sầm Anh, Vương Hùng đem đại quân tới đánh bọc hai bên. Thần-hổ, Thần-báo giết bao nhiêu, chúng có quân khác thay bấy nhiêu. Đánh nhau suốt một ngày. Bên Hán chết hơn ba vạn. Hổ, báo, tượng mỗi sư chỉ c̣n hơn mười con.

Đào tướng quân dẫn quân rút lui. Khi quân tới Thiên-đài, người dẫn chư tướng lên núi hành hương di tích thời lập quốc. Sau khi lễ, chư tương nhất quyết tử thủ Thiên-đài không chịu rút lui. Đào tướng-quân dàn quân đóng dưới chân núi cố thủ. Đêm, Mă Viện cho quân cướp trại. Sư trưởng Thần-hổ, Thần-báo là Nhất-Trung, Nhị-Trung đều tuẫn quốc. Đến sáng, Tam-giang hầu Hồ Nam sư trưởng Thần-tượng cũng trúng tên chết. Đào tướng quân vừa đánh vừa lui. Quân Hán hao trên ba vạn. Cộng chung, Hán thiệt sáu vạn.

Tiên-yên, Phật-Nguyệt phi ngựa xông vào ṿng vây. Ánh kiếm hai bà lấp lánh. Kiếm đến đâu, đầu quân Hán rơi đến đó. Phật-Nguyệt vọt người lên cao, phóng kiếm vào cổ Chu Long. Chu Long bỏ Đào Hiển-Hiệu, nhảy lui liền ba bước. Nhưng kiếm của Phật-Nguyệt theo y như bóng với h́nh. Y hoảng kinh vọt người lên cao. Phật-Nguyệt quay ba ṿng liền. Hơn chục kị mă Hán bị đâm trúng cổ, ngă ngựa. Ánh kiếm của bà vừa quay lại xỉa vào chân Chu Long.

Sầm Anh thấy Chu Long gặp nguy hiểm. Y quát lên một tiếng phóng chưởng đánh vào lưng Phật-Nguyệt. Tiên-yên nữ hiệp đỡ chưởng của Sầm Anh. Bà vận Thiền-công, hai chưởng chạm nhau không có tiếng động. Xùy một tiếng. Sầm Anh bật lui lại. Trong khi Tiên-yên nữ hiệp bay vọt về sau hơn trượng. Hai bên cùng gườm nhau.

Hắc Phong công chúa cho đoàn Thần-phong bay lên xung vào trùng vây Hán. Ṿng vây dăn ra. Đào Hiển-Hiệu cùng chiến sĩ Lĩnh-Nam thoát khỏi ṿng vây lui về sau. Sún Hô nói:

– Hiển-Hiệu mau dẫn quân rút về Linh-lăng. Để ta cản hậu cho.

Hiển-Hiệu lui lại. Miệng ông phun ra một búng máu tươi. Ông nằm trên ḿnh ngựa. Sún Hô truyền các tùy tướng hộ vệ Hiển-Hiệu về Linh-lăng trước. Chàng ra lệnh cho lực lượng Tây-vu xung vào trận.

Trâu Trắng, Trâu Lồng, Trâu Ngáp leo lên ba ngọn cây cầm cờ chỉ huy Thần-ưng. Quân Hán bị đánh dạt trở lại.

Mă Viện đứng trên ngọn đồi cầm cờ đốc chiến. Y nghĩ:

– Phật-Nguyệt là đệ nhất kiếm khách Lĩnh-Nam. Thị c̣n là đại tướng tài không kém ǵ Ngô Hán, Đặng Vũ. Tiên-yên chưởng lực quái dị, ngang với Sầm Bành, Phùng Dị. Hôm nay ta phải giết hai đứa này, để trừ đi mối lo cho Trung-nguyên.

Y truyền quân sĩ vây hai bà đến ba ṿng. Đứng trên cao, nh́n đoàn Thần-ưng, Thần-phong tấn công quân Hán. Y nảy ra ư định:

– Ta cần bắt sống bọn này, khiền cho chúng một trận, bắt phải khai bí quyết điều khiển Thần-ưng, Thần-phong, hầu đánh Phiên-ngung, Mê-linh.

Quân Hán đốt lửa lên, khói bốc mịt mờ. Thần-phong quay trở về các cỗ xe chở tổ ong. Xe cùng các Phong-nữ đă bị quân Hán bắt sống. Chúng không c̣n chỗ đậu, bay lên cao. Vừa lúc đó quân Hán bao vây Hắc Phong công chúa. Nàng bị bắt sống. Ong không người điều khiển. Chúng theo thói quen bay tản về phương nam.

Sún Hô nh́n trước, nh́n sau, quân Lĩnh-Nam đă rút hết. Thần-phong tản ra. Chỉ c̣n ḿnh chàng với ba Trâu. Chàng ra lệnhi:

– Bọn Trâu. Chúng mày xuống đất, chạy đi thôi!

Trâu Trắng hỏi:

– Anh có chạy không?

– Tao không chạy.

Trâu Ngáp cười:

– Bọn em cũng không chạy.

Sún Hô quát:

– Tao ra lệnh tụi bay chạy. Không tuân lệnh, tao đánh đ̣n.

– Bọn em chỉ biết tuân lệnh anh đánh giặc, chứ không biết tuân lệnh chạy trước địch quân. Anh đánh, bọn em đành chịu.

Sún Hô túm tóc Trâu Trắng, chàng liệng nó lên lưng một con ngựa, quát:

– Lui mau!

Trâu Trắng từ ḿnh ngựa vọt lên cây, phút chốc nó đă leo lên cao, tay cầm tù và sai Thần-ưng. Sún Hô lắc đầu thở dài:

-Ḿnh với chúng cùng một ḷ. Ḿnh không lui, đời nào chúng chịu lui nhỉ? Thôi th́ anh em cùng chết với nhau.

Quân Hán đến gốc cây của các Trâu bao vây. Thần-ưng thấy chúa tướng lâm nguy. Chúng nhào xuống đánh xả láng cứu viện. Mă Viện đốc thúc quân Hán tiến lên. Hơn năm trăm quân Hán bị cào rách mặt, móc mắt, ôm đầu lùi lại, đội quân khác lên thay thế. Thần-ưng bị đánh rơi từng loạt một.

Hơn giờ sau, chỉ c̣n ba Thần-ưng bị thương, đậu trên cây. Mă Viện ra lệnh đốn cây bắt Sún Hô với các Trâu. Cây đổ. Sún Hô với các Trâu bị bắt.

Phật-Nguyệt, Tiên-yên nữ hiệp thấy trận Lĩnh-Nam bị vỡ. Hai người quyết tử chiến, không chịu lui. Phật-Nguyệt dùng một thế kiếm thần tốc, đâm trúng vai Chu Long. Y bỏ trận lùi lại. Bà hướng núi Thiên-đài, mở đường máu chạy lên cùng với Tiên-yên nữ hiệp. Hai người đến một mỏm đá ngang sườn núi ngồi thở. Dưới chân núi quân Hán bao vây trùng trùng, điệp điệp.

Tiên-yên nữ hiệp nói:

– Chúng ta nghỉ mệt, xung sát một trận rồi chết cho thỏa ḷng.

Quân Hán reo ḥ, leo lên núi tấn công.

Chúng dùng tên bắn lên. Hai bà vung kiếm gạt. Tiên-yên nữ hiệp sơ xuất một chút, tên lọt ṿng kiếm quang trúng vai. Phật-Nguyệt vội ôm lấy bà, nhắm đỉnh núi chạy lên.

Tới đỉnh, bà mệt nhoài. Nhớ lại lời Tăng-Giả Nan-Đà: "Khi mệt mỏi hăy nhắm mắt nhập Thiền. Trong khoảnh khắc, bỏ ra ngoài Nhăn, Nhĩ, Tỵ, Thiệt, Thân, Ư. Cái mệt sẽ biến mất".

Bà với Tiên-yên nữ hiệp xếp chân ngồi vận Thiền công. Bên tai hai người văng vẳng tiếng Tăng-Giả Nan-Đà:

"Thế gian ly sinh diệt,
Do như hư không hoa.
Chí bất đắc hữu vô,
Nhi hưng đại bi tâm".

Hai người mơ mơ tỉnh tỉnh, ngủ đi lúc nào không hay. Đến lúc nghe tiếng chim hót, tiếng thú kêu, giật ḿnh tỉnh giấc. Phật-Nguyệt bàn:

– Trường-sa mất, Động-đ́nh thất thủ. Quân tan, tướng chết. Thôi, chúng ta hăy tự vận để bảo toàn danh tiết.

Tiên-yên nữ hiệp mệt mỏi lắm rồi. Bà gật đầu:

– Chúng ta tự tử ở đây cho đúng đạo lư. Từ ngày xảy ra chiến tranh giữa Hán, Việt chưa từng có một người Lĩnh-Nam hàng giặc. Vơ đạo của chúng ta: Thà chết, chứ không chịu khuất phục quân thù.

Phật-Nguyệt hướng về phương nam qú gối lạy bốn lạy:

– Chị Trưng Trắc. Chị em chúng ta nhân cái nhục của Lĩnh-Nam. Người người nổi dậy, phục hồi đất tổ, đánh đuổi bọn tham quan ác độc người Hán. Chị đối với chúng em như ruột thịt. Ngày đêm chung lo bảo vệ dân Việt. Hôm nay thành mất, đất vào tay giặc. Em đành mượn cái chết để rửa nhục. Chị tha cho em cái tội bất tuân chỉ rút lui.

Tiên-yên nữ hiệp hướng về phương nam nói:

– Hoàng thượng ra lệnh cho tôi với Phật-Nguyệt rút khỏi Trường-sa. Nay quân tan, thành mất. Tôi xin mượn lưỡi kiếm, tự xử tội ḿnh. Xin hoàng thượng bảo trọng ngọc thể, chăn dắt muôn dân Lĩnh-Nam.

Hai bà vung kiếm lên. Bỗng một vật ǵ bay đến, ḱnh lực nhu ḥa mạnh vô cùng, khiến hai bà muốn ngộp thở. Vật đó đẩy bay kiếm của hai bà đi. Kiếm tuột khỏi tay, cắm vào cành cây gần đó.

Có tiếng Tăng-Giả Nan-Đà nói:

– Thắng, bại, chẳng qua là cái nghiệp từ vô thủy kiếp trước đưa đến. Hai thí chủ chẳng nên phẫn chí.

Tăng-Giả Nan-Đà, Nguyễn Phan cùng xuất hiện.

Tiên-yên, Phật-Nguyệt vội đến trước ngài, qú gối xuống:

– Đệ tử kính cẩn tham kiến sư phụ.

Phật-Nguyệt bật lên tiếng khóc:

– Sư phụ! Bằng vào luật Nhân-quả, đất Lĩnh-Nam trên từ Trưng đế, xuống đến các quan, đều lấy đức trị dân. C̣n Hán th́ dùng h́nh pháp ép thiên hạ theo... Tại sao Lĩnh-Nam lại bị hết nạn này đến nạn kia. Tại sao đệ tử lại bị tai kiếp đến phải tự tử thế này?

Tăng-Giả Nan-Đà mỉm cười:

– Công chúa từ Lĩnh-Nam theo quân đánh thành Xuyên-Khẩu, Bạch-đế. Một lưỡi kiếm giết biết bao nhiêu người? Lại tới trận hồ Động-Đ́nh mấy năm trước. Quân Hán chết ba mươi vạn. Lĩnh-Nam chết năm vạn. Xác lấp sông Trường-giang. Những người chết đó họ có tội ǵ? Mới đây công chúa cùng Hoàng thái hậu đánh trận Trường-giang. Bầy kế rút lui, phục quân năm nơi. Quân Hán chết có trên mười vạn. Họ có tội ǵ? Giết, giết! Công chúa v́ Lĩnh-Nam. Mă Viện v́ Hán. Ai cũng v́ nước ḿnh. Chém giết thây chất cao bằng mấy trái núi rồi. Hôm nay quân tan, tướng tuyệt, công chúa muốn tự tử ư? Công chúa ơi, khi nghịch cảnh đưa đến, phải can đảm chịu, mới xóa hết được. Bằng không kiếp sau, nó trở lại hành hạ ḿnh nữa.

Ngưng lại một lúc, ngài tiếp:

– Sinh, tử là hai lẽ lớn. Cứ nghĩ đến sinh, tử th́ vẫn chưa thoát khỏi ṿng Luân-hồi. Chi bằng bỏ sinh, tử ra ngoài, con người mới thoát khỏi chúng sinh tướng. Hăy bỏ ra ngoài cái ta. Khi cái ta mất đi th́ không c̣n cái người nữa. Khi cái người không c̣n, th́ chẳng có nhiều người. Kinh Kim-cương gọi là giết chết Nhân ngă tứ tướng.

Nguyễn Phan vỗ tay vào đầu Phật-Nguyệt:

– Phật-Nguyệt, con đối với Lĩnh-Nam như vậy là đủ rồi. Bây giờ sư phụ coi như con đă chết. Phật-Nguyệt chết rồi... con hăy suy nghĩ kỹ, thế phát thọ giới Tỳ-kheo, chúng ta trở thành không hết.

Phật-Nguyệt, Tiên-yên cúi đầu ngẫm nghĩ. Một lúc sau, hai bà đến trước Tăng-Giả Nan-Đà:

– Sư phụ! Đệ tử tỉnh ngộ rồi. Bây giờ, sinh, tử không c̣n trong ḷng đệ tử nữa. Đệ tử nguyện xin sư phụ cho được thụ giới.

Tăng-Giả Nan-Đà cầm thanh kiếm đưa lên. Ánh thép lấp loáng. Phút chốc tóc trên đầu Tiên-yên với Phật-Nguyệt bị gọt nhẵn.

Ghi chú của tác giả .

Huyền sử thuật  : Vua Minh, cháu bốn đời vua Thần-nông, nhân đi tuần thú phương Nam, đến núi Ngũ-lĩnh ( nay là Đại-dữu, Quế-dương,Cửu-chân, Lâm-gia, Thủy-an), kết hôn với nàng tiên đẻ ra một trai, đặt tên là Lộc-Tục. Vua lập đàn tế cáo trời đất, phong cho con trưởng là Nghi, làm vua phương Bắc, sau thành Trung-quốc. Lại phong cho Lộc-Tục làm vua phương Nam, sau là Đại-Việt. Ngài dạy hai hoàng tử rằng : Nghi làm vua phương Bắc, Tục làm vua phương Nam ; lấy núi Ngũ-lĩnh làm cương giới. Hai con làm vua hai nước, nhưng vốn gốc cùng ở ta, phải lấy ḥa hiếu mà ở với nhau. Tuyệt đối Nam không xâm Bắc, Bắc chẳng chiếm Nam.Kẻ nào trái lời thề sẽ tuyệt tử tuyệt tôn.

Năm 1980, bấy giờ tôi giữ chức vụ tổng thư kư cho Ủy-ban trao đổi y học Pháp-Hoa (Commité Médical Franco-Chinois, viết tắt là CMFC). Nhờ ở chức vụ này, tôi lập chương tŕnh trao, tức giảng dạy về Laser thérapie tại đại học Trường-sa. Sau những giờ làm việc, tôi ṃ vào các thư viện địa phương, cùng đi t́m di tích lịch sử. Tôi đă t́m ra núi Ngũ-lĩnh, t́m ra ngọn núi mà vua Minh lập đàn tế cáo trời đất, đó là núi Thiên-đài.

Trên núi Thiên-đài cón rất nhiều di tích về cuộc tế trời, cũng như trận đánh kinh thiên động địa này. Đền thờ vua Minh đă bị phá hủy, chỉ có một ngôi chùa. Ngay cổng vào có đôi câu đối :

Thiên-đài đại đại phân Nam, Bắc,
Lĩnh-địa niên niên dữ Việt-thường

( Núi Thiên-đài, thời thời chia ra Nam, Bắc. Núi Ngũ-lĩnh năm này sang năm khác với gịng giống Việt-thường).

Lại có câu đối nói về trận đánh khủng khiếp này :

Nhất kiếm, Nam-hồ kinh Vũ-đế,
Thiên-đao Bắc-lĩnh trấn Lưu Long.

(Một kiếm của Phật-Nguyệt ở phía Nam hồ Động-đ́nh làm vua Quang-Vũ kinh hồn. Một ngàn dũng sĩ trấn Lưu Long ở Bắc Ngũ-lĩnh).

Xin xem chi tiết trong bài diễn văn khai mạc niên khóa 1992-1993, tôi đọc tại viện Pháp-Á Paris, in vào phụ lục bộ Anh-hùng Bắc-cương, quyển 4, do Xuân-thu Hoa-kỳ ấn hành.

...

Đào Kỳ nghe Thiều-Hoa tường thuật trận đánh kinh thiên động địa. Ông ước tính Hán chết ít nhất mười vạn quân. C̣n Lĩnh-Nam bị mất quân đoàn bảy Tây-vu. Đạo quân Hán-Trung bị tử trận mất một nửa. Ông hỏi:

– Đạo quân Hán-trung bị tổn thất ở Hành-sơn mất hai vạn. Số c̣n lại ba vạn tại sao bị tan?

Hoàng Thiều-Hoa đáp:

– Mă Viện đuổi chị tới Linh-lăng. Chị cho quân thủ thành. Mă đánh không được. Hôm sau y cho tướng trấn thủ hồ Động-đ́nh bắt hết vợ con các tướng sĩ đạo Hán-Trung đem về Linh-lăng. Y đứng dưới gọi lên: "Các tướng sĩ gốc người Hán. Các ngươi nguyên là tướng sĩ của triều Hán. V́ nghe lời Đô Thiên làm phản, theo Lĩnh-Nam. Từ sau trận hồ Động-đ́nh hai năm trước. Đến trận Hành-sơn, các ngươi chết gần hết. Bây giờ vợ con các ngươi bị bắt. Các ngươi mau mở cửa thành đầu hàng. Ta tha chết cho các ngươi cùng vợ con. Bằng không, ta giết chết vợ con các ngươi".

Các tướng sĩ Hán xin vào gặp chị. Họ qú mọp xuống khóc lóc thảm thiết. Họ nói rằng: Từ khi theo Lĩnh-Nam, họ được đối xử như anh em ruột thịt. Thực nằm mơ họ cũng không nghĩ tới. Song bây giờ, trước mối nguy vợ con bị hại. Họ đến xin cho được rời khỏi thành cứu vợ con. Họ thề chỉ cần cứu vợ con. Họ sẽ về quê làm ăn, chứ không theo Hán đánh Lĩnh-Nam. Chị sai mở cửa thành cho họ ra. Họ bước đi, mà khóc như mưa như gió.

Quách A khóc:

– C̣n Sún Hô, Trâu Trắng, Trâu Ngáp, Trâu Lồng, Hắc Phong ra sao?

Thiều-Hoa bảo Quách A:

– Trong trận hồ Động-Đ́nh. Ta bắt được hơn hai mươi tướng Hán cùng Mă Huống. Bây giờ ai có thể đi sứ, đổi lấy tử thi các tướng Lĩnh-Nam cùng bọn Đào-ngũ-Gia?

Công chúa Vĩnh-Ḥa nói:

– Nếu sư tỷ không chê. Em cùng Quí-Minh xin đi.

Đào Kỳ truyền thắng xe cho công chúa Vĩnh-Ḥa với Đào-quí-Minh lên đường.

Hai hôm sau, Quí-Minh, công chúa Vĩnh-Ḥa trở về. Quách A hỏi:

– Sún Hô đâu?

Đào-quí-Minh đáp:

– Sư huynh Ngũ-Gia, Hắc Phong, Trâu Trắng, Ngáp, Lồng bị bắt. Quang-Vũ dùng lời lẽ ôn tồn dụ hàng. Cả bốn người cùng buông lời chửi Quang-Vũ, rồi đập đầu vào cột đá tuẫn tiết một lượt. Quang-Vũ thấy các tướng Lĩnh-Nam trung liệt, cảm động. Y truyền khâm liệm tử tế. Hiện quan tài đă vào đến thành.

Quách A buông tiếng khóc thảm thiết. Rồi th́nh ĺnh bà rút kiếm tự tử. Hoàng Thiều-Hoa đứng cạnh, bật tay một cái, bà đă bắt được kiếm Quách A. Bà an ủi:

– Sún Hô là sư đệ của ta, là chồng của em. Chúng ta cùng có cái đau đớn như nhau. Song chồng em chết như vậy c̣n hơn bị giặc cầm tù, làm nhục. Sún Hô thường nói với ta rằng Đầu có thể chặt, chứ không để bị nhục.

Đào Kỳ sai đưa linh cữu các tướng về Giao-chỉ an táng. Khi linh cữu về đến biên giới Giao-chỉ, Trưng đế dẫn triều thần lên đón. Ngài truyền đem về quê an táng, xây đền thờ. Sắc phong như sau:

Nguyễn Tam-Trinh làm: Văn thành, vơ đức Long-biên vương.

Đền thờ của ông trải bao mưa nắng. Nay c̣n tại thôn Mai-động, huyện Thanh-Tŕ, tỉnh Hà-Nội. Trước đền thờ có đôi câu đối:

Đ́nh tiền cổ mộc âm sâm, thụ sắc như thôi Tô Bắc khứ,
Từ ngoại hàn dăm thoan kích, thủy thanh do hận Mă Nam lai.

Dịch nghĩa: Cây xưa ở trước miếu um tùm, màu lá xanh biếc như thúc đuổi giặc Tô Định về đất Bắc. Đầm lạnh ngoài đền gợn sóng, tiếng nước reo c̣n căm hờn Mă Viện đến phương Nam.

Một đôi câu đối khác:

Đức bác thánh văn, truyền Việt địa,
Uy dương thần vũ chấn Nam thiên.

Dịch nghĩa: Đức của ngài rộng răi, văn tài như thánh c̣n truyền ở đất Việt. Uy dương vũ dũng như thần, rung động trời Nam.

Nguyễn Lễ được phong: Trung dũng đại tướng quân, Mai-động công.

Hiện nay không c̣n di tích đền thờ.

Cao Cảnh-Hào được đưa về Hoa-Lư an táng, sắc phong: Thần-nỗ đại tướng quân, Trường-yên công.

Hiện nay không c̣n di tích đền thờ.

Đào Ngũ-Gia tức Sún Hô được phong: Thiên ưng đại tướng quân, Sơn-tĩnh công.

Đền thờ tại Cửu-chân bị Trương Phụ phá hủy hồi 1407.

Lư Công-An tức Trâu Trắng được phong: Trung dũng đại tướng quân.

Ngày nay đền tế cầu thờ ông vẫn c̣n tại xă Hồng-đức, huyện Ninh-giang, tỉnh Hải-hưng.

Xích-Hầu, không rơ tên họ, được phong: Tây-vu hầu tướng, Lôi-chấn hầu.

Ngày nay đền thờ c̣n tại thôn Thập-miếu, xă Đồng-tháp, tỉnh Hà-bắc. Dân chúng thường gọi là đền thờ ông Lôi Chấn thời Vua bà.

Vi Lan được phong: Chí đức, thiên tắc công chúa.

Hắc Phong Công chúa không rơ tên họ, được phong: Chí nhu, dị tài công chúa.

Hai bà được thờ chung. Hiện nay đền thờ hai bà là đền Văn-Lan, thuộc xă Trí-quả, phủ Thuận-thành, tỉnh Hà-bắc. Dân chúng thường gọi tắt là đền thờ Ả Tắc, Ả Dị.

Hắc-Hổ, Hắc-Báo là anh em sinh đôi. Tử trận cùng ngày. Không rơ tên họ. Chỉ biết sắc phong: Hắc-Hổ làm Nhất-Trung Á Thánh. Hắc-Báo làm Nhị Trung Á Thánh.

Đền thờ hai ông hiện ở xă Can-hựu, huyện Quốc oai, tỉnh Sơn-tây cũ. Dân chúng thường gọi là đền thờ ông Nhất Trung Á, Nhị Trung Á.

Vi Đại-Nham được phong: Ngao sơn đại tướng quân, Pháp-hải hầu.

Đền thờ ông hiện ở xă Cẩm-giàng, huyện Tiên-sơn, tỉnh Hà-bắc. Dân chúng thường gọi tắt là đền thờ Vi Pháp-Hải.

Hồ Nam sư trưởng Thần-tượng được phong: Trung liệt đại tướng quân, Tam-giang hầu.

Đền thờ ông hiện ở xă Đại-đồng, huyện Văn-lâm, tỉnh Hải-hưng. Dân chúng thường gọi là đền thờ Tam-giang.

Trâu Trắng, Trâu Ngáp, Trâu Lồng được phong: Thiên ưng đại tướng quân.

Di tích đền thờ đến nay không c̣n. Riêng Trâu Mập, không biết tên họ là ǵ, được phong: Thiên ưng đại tướng quân, Tam-Ngọ hầu.

Đền thờ của ông tên B́nh-hạ, c̣n ở xă Đồng-quang, phủ Tiên-sơn tỉnh Hà-bắc. Dân chúng thường gọi là Đền thờ ông Tam Ngọ thời vua Bà.

Thiên-trường tam kiệt Trần Quốc-Dũng, Trần Quốc-Uy, Trần Quốc-Lực được phong: Trung liệt đại tướng quân, Thiên-Trường công.

Đền thờ ba ông cho đến cuối năm 1880 hăy c̣n ở bờ sông Vị-hoàng. Khi người Pháp xây Giáo Hoàng chủng viện và trường học Saint Thomas. Đền thờ các ông bị phá hủy. Dân chúng góp tiền, xây một miếu khác, nhỏ hơn ở giữa phố hàng Song và hàng Đồng. Trong cuộc đột kích của Việt-Minh vào thành phố Nam-định hồi 1953, thiết giáp của Pháp bắn lầm vào miếu. Miếu bị hủy hoàn toàn.

....

Đào Hiển-Hiệu dưỡng thương hơn tháng sau mới khỏi. Anh em đang ngồi bàn truyện chống Hán, th́ có sứ giả của Trưng đế tới. Sứ giả là Nguyễn Quư-Lan. Đào Kỳ ra đón vào. Quư-Lan nói:

– Hoàng-thượng cho tôi lên tŕnh với vương gia. Đạo quân nước Hồ Tôn đánh vào phía Nam, bị Nhật-nam vương Lại Thế-Cường, cùng các vị Trương Thủy-Hải, Trương Đằng-Giang, Trần Khổng-Chúng phá tan. Mặt nam coi như yên. Phía Tây nước Lăo Qua đem quân sang đánh. Bị Cửu-chân vương Đô Dương phục binh, dùng hỏa công đốt. Quốc vương cùng cánh quân nước này chết cháy. Hiện Phong-châu song quái cầm đạo quân mười vạn người đánh từ Tượng-quận về Giao-chỉ. Binh bộ thượng thư Chu Bá cùng công chúa Hùng Xuân-Nương cầm quân cố thủ trong thành. Riêng mặt Nam-hải, Lưu Long đem hai mươi vạn quân đánh xuống. Suốt mấy tháng qua, công chúa Thánh-Thiên giữ vững thành tŕ. Lưu Long chia quân làm hai. Một mặt tiếp tục đánh Nam-hải. Một đạo vượt đường biển chiếm đảo Hải-nam đổ bộ lên vịnh Giao-chỉ, bị Đào Phương-Dung đánh lui.

Bà ngưng lại một lúc tiếp:

– Lê Đức-Hiệp, Ngô Tiến-Hy, Hoàng Thái-Tuế đem quân đánh các trang ấp gốc Hán. Trang ấp nào chống trả, chúng tràn ngập được, đem đàn ông cắt lưỡi, khoét mắt thả ngoài đường. C̣n đàn bà, con gái cho lính hăm hiếp. Của cải chia cho lính. V́ vậy hầu hết các trang ấp gốc Hán đều hàng. Công chúa Thánh-Thiên cùng đạo binh Nam-hải rút về Khâm-châu cố thủ. Trong khi đó tại Khúc-giang xảy ra biến cố. Khúc-giang ngũ hùng bị đánh thuốc độc chết. Người Hán tại Khúc-giang nổi dậy đánh nhau với người Việt. Giữa lúc hai phe đại chiến, th́ Lê Đức-Hiệp xua quân đến đánh giết cả hai phe. V́ vậy Khúc-giang thất thủ.

Phương-Dung nói:

– Tôi muốn biết thêm về vụ Khúc-giang ngũ-hiệp bị đầu độc?

Quư-Lan thưa:

– Phùng Thị-Chính gửi thư về nói vậy. V́ Khúc-giang bị chiếm, không điều tra được nguyên do. Tể tướng thấy có ǵ lạ không?

Phương-Dung lắc đầu:

– Tôi không tin Khúc-giang ngũ hiệp bị thuốc độc chết. V́ năm vị đều thuộc loại cẩn thận, công lực cao thâm, không dễ ǵ trúng độc chết ngay. Hồi đánh trận Nam-hải, ngũ hiệp có tiết lộ với tôi: Nếu không giữ được Nam-hải, năm người không tự tử, mà t́m đến Lạc-dương, giết bọn vua tôi nhà Hán trả thù.

Đào Kỳ hỏi:

– Hoàng thượng có chỉ dụ ǵ không?

– Có, ngài truyền Vương gia bỏ Phiên-ngung. Chúng ta hăy trở lại với lănh địa Âu-Lạc. Vương gia đem quân về đóng ở Long-biên.

Phương-Dung nói:

– Chúng tôi hiện bị bức hai phía. Phía tây hai mươi vạn quân của Vương Bá. Phía bắc ba mươi vạn quân của Mă Viện. Trong khi chúng tôi chỉ có tám vạn quân. Bây giờ có rút cũng rất khó khăn. V́ sợ giặc truy kích.

Đào Kỳ truyền mời các tướng vào nghị kế.

Cao Cảnh-Sơn bàn:

– Từ đây về Giao-chỉ ít ra phải đi đến năm ngày. Chúng ta có bí mật mấy, sau ba ngày Vương Bá, Mă Viện cũng biết được. Chúng ắt đem thiết kị đuổi theo. Vậy cần phục binh sẵn cản đường chúng.

Hoàng Thiều-Hoa gật đầu:

– Quang-Vũ ra lệnh đánh chiếm bằng mọi giá. Dù tổn thất bao nhiêu quân cũng đánh. Như trận Hành-sơn vừa rồi. Hiển-Hiệu có ba vạn binh phục sẵn. Mă Viện đem ba vạn kị binh, Vương Hùng ba vạn bộ binh. Sầm Anh bốn vạn. Tổng cộng mười vạn. Quân của Hiển-Hiệu bị thiệt hại ba vạn, trong khi Hán thiệt hại tới sáu vạn. Thế mà Quang-Vũ vẫn thăng thưởng cho các tướng. Bây giờ nếu chúng ta phục ba vạn binh th́ Vương Bá, Mă Viện sẵn sàng tung mười lăm vạn vào trận chiến.

Phương-Dung ngẫm nghĩ một lúc rồi nói:

– Được! Tôi có kế rút binh. Nếu chúng tung quân vào, ta sẵn sàng đổi một lấy mười. Ngay đêm nay ta rút.

Bà hỏi Minh-Giang:

– Đạo binh Quế-lâm hiện có bao nhiêu người Hán?

Minh-Giang đáp:

– Một phần ba.

Phương-Dung trao binh phù cho Minh-Giang:

– Tướng quân đem số binh sĩ gốc Hán cùng vợ con họ lên đường đi Giao-chỉ ngay đêm nay. Như vậy tránh trường hợp vợ con họ bị Vương Bá bắt làm áp lực. Tới biên giới Giao-chỉ cho vợ con họ về Long-biên. C̣n binh sĩ th́ dàn ra phục ở bờ sông Tĩnh-giang. Nếu thấy quân Hán đuổi tới, th́ dùng Thần-nỏ nà bắn. Sau khi giặc lui, lập tức rút về giữ thành Tiên-yên.

Phương-Dung trao binh phù cho Cao Cảnh-Sơn:

– Đội quân Phù-Đổng rất tinh nhuệ, trung kiên. Chúng ta chờ trời tối, âm thầm rút đi. Trên mặt thành để thực nhiều h́nh nộm, giả làm quân gác. Quách A duy tŕ đội Thần-ưng trăm con, bay thường trưc trên trời, làm như chúng ta ở trong thành, nên có Thần-ưng canh pḥng.

Phương-Dung nói với Hiển-Hiệu, Quí-Minh:

– Hai em giúp Hoàng sư tỷ bảo vệ vợ con chiến sĩ, rút bằng đường bộ. Khi về tới Giao-chỉ, sẽ có xe ngựa đón rước.

Bà nói với Hồ Đề, Vũ Trinh-Thục, Đào Kỳ:

– Chúng ta ở lại đây đuổi giặc.

Hồ Đề hỏi:

– Sao kỳ lạ vậy? Trong thành không c̣n quân sĩ. Chúng ta chỉ có bốn người ắt bị Mă Viện bắt.

Phương-Dung cười:

– Mă Viện, Vương Bá sợ tôi như sợ cọp. Ngày mai tôi cho người đến trại Mă Viện, Vương Bá gửi chiến thư. Thách chúng sau hai ngày đại chiến ở chân thành Phiên-ngung. V́ vậy chúng thấy ta chuyển đàn bà, trẻ con, tưởng rằng chúng ta đem đi cho khỏi vướng chân tay. Chúng chuẩn bị giao chiến với ta. Th́nh ĺnh bốn chúng ta rút đi.

Vũ Trinh-Thục gật đầu:

– Kế đó lừa được Mă Viện, Vương Bá. Song phải cẩn thận lắm.

Các đạo quân lên đường hết rồi. Trong thành chỉ c̣n một đội chiến sĩ cảm tử của Cối-giang hơn trăm người, cùng với Đào Kỳ, Phương-Dung, Vũ Trinh-Thục, Hồ Đề.

Suốt hai ngày không động tĩnh. Đêm hôm ấy, bốn người cùng trăm chiến sĩ lấy ngựa âm thầm phi trong đêm. Đến sáng th́ gặp đạo quân của Minh-Giang phục ở Long-châu.

Phương-Dung nói:

– Thôi, tướng quân rút vào thành Tiên-yên đi thôi. Cuộc rút quân hoàn tất rồi. Từ nay chúng ta lại trở về với lănh thổ Âu-Lạc.

Có Thần-ưng từ xa mang thư lại. Phương-Dung mở ra, bà kêu lên:

– Thánh-Thiên gặp cường địch, viết thư cầu cứu với chúng ta.

Đào Kỳ tiếp thư đọc, chỉ vỏn vẹn có mấy chữ:  Ta bị vây trên đồi Vong Thiên.

Đào Kỳ hoảng hốt nói:

– Từ ngày cầm quân đến giờ. Thánh-Thiên lúc nào cũng b́nh tĩnh. Thánh-Thiên thường nói : Liệu cơm gắp mắm, nghĩa là lực lượng có bao nhiêu, th́ tự lo lấy, không bao giờ xin viện binh. Bây giờ phải xin viện binh, ắt t́nh h́nh nguy ngập lắm. Thư viết có mấy chữ, hẳn không có thời giờ. Vậy anh đi tiền đội, Dung đi hậu đội. Từ đây đến Vong-Thiên khoảng một giờ sức ngựa.

Ông cùng Minh-Giang mang đội Thiết-kị đi trước. Ngựa phi như bay. Gần một giờ, Thần-ưng dẫn đường báo hiệu rồi lao tới một ngọn núi xa xa. Trên ngọn núi, khói bốc nghi ngút. Tiếng quân reo, ngựa hí, cùng tiếng binh khí chạm nhau vọng lại.

Đào Kỳ, Minh-Giang dẫn thiết kị phi tới. Được khoảng hơn ba dặm, hai người cùng kinh hăi: Trước mặt họ nào xác người, xác ngựa, xe cộ, lương thảo nằm ngổn ngang trên một băi đất kéo dài đến chân đồi. Minh-Giang nhảy xuống ngựa quan sát. Ông nói:

– Hai bên cùng tử chiến. Chưa phân thắng bại. Xác chết tử sĩ Hán, Việt lẫn lộn với nhau.

Hai người cho đội Thiết kị hướng chỗ khói bốc lên phi tới. Càng đến gần, tiếng ngựa hí, quân reo càng rơ ràng hơn. Khoảnh khắc Đào Kỳ đă thấy trên ngọn đồi, quân Lĩnh-Nam núp vào mô đá, cố gắng cầm cự. Dưới đồi, quân Hán bao vây trùng trùng, điệp điệp.

Ông ra lệnh cho Minh-Giang:

– Đại ca đánh vào bên phải. Tôi đánh vào bên trái. Chọc thủng ṿng vây của chúng. Sau đó chúng ta cùng đánh quặt vào giữa.

Đào Kỳ hú lên một tiếng. Ông phi ngựa dẫn đầu. Đoàn thiết kị xung vào trận. Quân Hán thấy Lĩnh-Nam có viện binh, vội lui xuống chân đồi dàn hàng chờ đợi. Đào Kỳ nhận ra tướng Hán chính là Lưu Long. Ông không nói không rằng, vung tay xử dụng Lĩnh-Nam chỉ. Cứ mỗi chỉ, một tướng Hán thủng đầu, thủng ngực ngă ngựa. Lưu Long thấy Đào Kỳ, hồn vía y bay lên mây. Y lùi vào trận, đứng đốc quân sĩ chống trả. Đào Kỳ cùng đội khiết kị xung sát một lát, ṿng vây quân Hán bị vỡ. Tuy vậy quân Hán đông trùng trùng điệp điệp, chống trả mănh liệt. Đội thiết kị Lĩnh-Nam vơ công cao, thiện chiến, đánh ngă lớp quân Hán này, đến lớp quân Hán khác. Khoảng nửa giờ, số quân Hán chết hơn hai vạn, ba vạn. Trong khi đội thiết kị Lĩnh-Nam cũng thiệt hại mấy ngh́n.

Đào Kỳ nh́n trận Hán:

– Cơ chừng này Hán ước tới năm, bảy vạn là ít. Làm sao bây giờ?

Th́nh ĺnh phía sau, đạo quân của Phương-Dung tới. Bà cầm kiếm đứng trên con ngựa Ô chỉ huy. Các dàn Nỏ-thần tiến lên xạ kích. Quân Hán bị bắn ngă từng lớp, từng lớp, chúng vẫn không lui.

Phương-Dung thấy đă bắn đổ gần hai vạn người, mà quân Hán vẫn xung vào trận. Bà nghĩ:

– Quang-Vũ chỉ dụ cho các tướng, dù chết bao nhiêu người, cũng phải thắng Lĩnh-Nam. Vậy ta không thể giết quân, khiến chúng lui, mà phải giết tướng.

Đưa mắt nh́n thấy Lưu Long đang đứng trên một mô đất cao đốc chiến, bá hú lên một tiếng, con ngựa Ô hướng phía Lưu Long lao tới. Ánh kiếm loé lên. Ngựa tới đâu, đầu rơi tới đó. Con ngựa Ô là linh vật đất Tây-vu. Chỉ chớp nhoáng đă tới cạnh Lưu Long. Lưu Long chưa kịp trở tay, Phương-Dung đă tới trước mặt. Đám vệ sĩ liều chết bảo vệ chúa tướng. C̣n Lưu Long nhảy lui lại, lẫn vào quân sĩ chạy trốn. Phương-Dung giết hơn mười vơ sĩ hộ vệ cứu Lưu Long. Bà quay lại, y đă trốn mất. Quân Hán không người chỉ huy, hàng ngũ rối loạn. Đội thiết kị của Đào Kỳ, Minh-Giang đánh quặt lại. Quân Hán bỏ chạy. Minh-Giang xua quân đuổi theo. Đào Kỳ vội gọi:

– Đại ca! Không nên. Quân Hán quá đông. Nếu chúng đánh quặt lại, th́ nguy.

Đào Kỳ, Phương-Dung phi ngựa lên đồi. Đội quân Lĩnh-Nam người bị thương, kẻ mệt lử, nằm la liệt. Đào Kỳ ra lệnh cho Minh-Giang đốc thúc đội thiết kị cứu thương. Ông xuống ngựa, nhảy nhót mấy cái, đă tới chỗ Thánh-Thiên đứng chỉ huy. Ông rất quan tâm tới người chị, đă quen thân từ hồi thơ ấu ở Cối-giang, Cổ-loa, Cổ-lễ, Cỗ-đại. Ông hỏi:

– Chị Thánh-Thiên! Chị có sao không?

Thánh-Thiên oẹ một tiếng, miệng phun ra búng máu. Người bà lảo đảo muốn ngă. Phương-Dung vọt người tới như mũi tên, đỡ ngang lưng bà, đặt xuống băi cỏ gần đó. Người bà bị một kiếm chém vào ngực khá sâu. Hai mũi tên bắn trúng bụng và đùi.

Phương-Dung băng bó cho Thánh-Thiên, một lát bà tỉnh táo hơn. Bà nói trong hơi thở phều phào:

– Ta đóng trong thành Khâm-châu, cùng với Hùng Bảo. Binh sĩ đạo Nam-hải nửa Hán, nửa Việt. Một ngày, các tướng sĩ gốc Hán đến gặp ta. Họ quỳ lạy xin ta tha tội. V́ trang ấp của họ bị Hán chiếm hết. Lưu Long hẹn họ nội trong một tháng phải ra hàng. Nếu không y giết hết vợ con. Do vậy họ không c̣n ḷng dạ nào chiến đấu nữa. Ta đành mở cửa thành cho họ ra. Đêm, ta ra lệnh cho Hùng Bảo rút về Lục-hải. C̣n ta với Phùng Thị-Chính, Đàm Ngọc-Nga rút bằng đường bộ. Tới đây, th́ Lưu Long đuổi kịp. Chúng ta có hơn vạn người. Trong khi Lưu Long đem bốn vạn thiết kị. Lê Đức-Hiệp đem năm vạn tráng đinh. Ta đánh Lưu Long thiệt hai vạn kị binh. Y vẫn nhất quyết tiến đánh. Ta lên đồi cố thủ. Phùng Thị-Chính trúng tên chết. Đàm Ngọc-Nga bị thương nặng. Ta đứng đốc chiến pḥng thủ, viết thư cầu cứu hai em.

Bà móc trong túi ra một tập sách trao cho Đào Kỳ:

– Tự cổ Trung-quốc có Khương Thái-công sọan bộ sách triết lư quân chính mang tên Lục-thao. Lục-thao dạy luyện quân, chiến lược, chính lược. Bên Lĩnh-Nam Pương-chính hầu sọan Việt tộc binh pháp. Đó đều là những bộ sách qúi. Sau này Tôn Vũ, rồi Ngô Khởi soạn binh thư, người sau hợp lại thành Tôn Ngô binh pháp. Tôn Ngô không thích hợp với địa lư đất Việt. Mấy năm qua, chị cố gắng tham chước người xưa, hợp với những kinh nghiệm của chúng ḿnh soạn thành bộ Dụng binh yếu chỉ. Em hăy giữ lấy, luyện cho các tướng, đừng để mai một đi.

Đào Kỳ kính cẩn tiếp lấy sách.

Đến đây bà mệt quá, ngủ thiếp đi. Đào Kỳ, Phương-Dung truyền làm cáng đưa Thánh-Thiên về. Tới Giao-chỉ, Thánh-Thiên mệt quá. Bà cố ngồi dậy, nói với Đào Kỳ:

– Cách đây hơn mười năm, em c̣n là chú bé Âu-Lạc đánh nhau với vơ sĩ Tô Định. Ta chỉ là cô bé nhà quê. Bây giờ em làm đại tư mă. Ta làm đại tướng quân. Khi chiếm lại Lĩnh-Nam, ta biết rằng không ổn. V́ ba vùng Nam-hải, Quế-lâm, Tượng-quận thuộc Hán đă trên hai trăm năm. Chín người Hán không có một người Việt. Người Hán dù ở đâu họ cũng tự cho là con trời. Họ nói tiếng Hán, mặc quần áo Hán, hướng về đất Trung-nguyên. Cho nên mấy năm qua, Lĩnh-Nam đối xử với họ tử tế đến đâu, họ cũng vẫn không quên cố quốc. V́ vậy chúng ta phải rút khỏi. Bây giờ, ta bị thương, mệt mỏi quá rồi. Chắc đành bỏ cuộc giữa đường. Hai em hăy nghĩ t́nh chị Trưng Trắc đối xử như chị em ruột. Cố gắng giữ đất Âu-Lạc, phù Trưng.

Bà mửa ra một búng máu, ngửa mặt lên trời than:

Trời hỡi trời! Không ngờ Thánh-Thiên lại chết ở đây! Trong khi nợ nước c̣n nặng chĩu đôi vai. Trời xanh bất công. Chúa tôi là Trưng Trắc đem nhân nghĩa trị dân. Chúa Hán đem gươm đao bắt thiên hạ qui phục. Thế mà chúng tôi...

Bà nhắm mắt lại thiêm thiếp một lúc, rồi lại mửa ra một búng máu. Bà mệt quá không nói được nữa, đưa tay nắm Đào Kỳ, Phương-Dung, rồi nghẹo đầu sang một bên qua đời.

Trời tự nhiên tối sầm lại, sấm sét nổ vang dội. Mưa trút nước xuống như thác. Đào Kỳ, Phương-Dung nh́n xác Thánh-Thiên, nước mắt trào ra. Hai người cho tắm rửa, khâm liệm đem về Giao-chỉ.

Hai hôm sau tới Long-biên. Trưng-đế cùng triều thần để tang. Từ ngày Đặng Thi-Sách tử trận đến giờ. Đây là lần đầu tiên Lĩnh-Nam mất một đại tướng ở cấp cao nhất.

Ghi chú của thuật giả.

Thánh-Thiên vơ công không cao. Sử tả dáng người bà ẻo lả, tính t́nh điềm đạm như một khuê nữ. Bà đọc sách rất nhiều. Huyền sử nói bà có trước tác bộ binh thư tên là: Dụng binh yếu chỉ.

Gồm ba mươi sáu thiên. Trong đó dạy cách dùng binh. Sách đó thất truyền. Bà vừa có tài quân sư, tài dùng binh. Nếu Phương-Dung đánh trận Trường-an dài trăm dặm. Phật-Nguyệt đánh trận hồ Động-đ́nh bảy mươi dặm. Phùng Vĩnh-Hoa đánh trận Tượng-quận ba trăm dặm. Bà đánh trận Nam-hải trên một diện tích lớn chưa từng có. Kéo dài từ Phúc-kiến, qua đảo Hải-nam, đến vịnh Bắc-Việt, lan tới Thanh-hóa (Nghi-sơn, Biện-sơn). Ấy là chưa kể trên năm trăm dặm công chúa Trần Quốc đánh lên Trung-nguyên. Tính chung, mặt trận dài tới hai ngàn năm trăm cây số. Có lẽ Nam-hải là mặt trận rộng nhất trong lịch sử Việt-Nam. Bà đánh bại mười hai đại tướng danh tiếng Trung-nguyên:

– Phục-ba đại tướng quân, Tân-tức hầu Mă Viện.
– Phiêu-kị đại tướng quân, Phù-lạc hầu Lưu Long.
– Lâu-thuyền tướng quân, Nam-an hầu Đoàn Chí (bị giết)
– Chinh-tây đại tướng quân Chu Long.
– Chinh-nam đại tướng quân Trịnh Sư.
– Uy-viễn đại tướng quân Ngô Anh.
– Trấn-uy đại tướng quân Vương Hùng.
– Long-nhương đại tướng quân Sầm Anh.
– Chinh-di đại tướng quân Phùng Đức.
– Hổ-nha đại tướng quân Mă Anh.
– Trấn-viễn đại tướng quân Mă Huống.
– B́nh-man đại tướng quân Mă Dư.

Kể cả trận đánh trong khi bà triệt thoái khỏi Nam-hải, trước sau bà đă loại khỏi ṿng chiến bốn mươi lăm vạn quân Hán.

Trước năm 1945, tại Bắc-Việt có năm, sáu đền thờ bà. Nay chỉ c̣n tại xă Ngọc-lâm, huyện Linh-giang, tỉnh Hà-bắc. Chúng tôi ghi chép ở đây đôi câu đối tại đền thờ bà, tạm dịch sang Việt-ngữ :

Thực hào kiệt, thực anh hùng. Những khi giúp đỡ vua Trưng, mặt nước sông Thương, gươm báu trăng lồng c̣n lấp lánh.

C̣n bâng khuâng, c̣n phảng phất. Sau lúc đuổi tan giặc Hán, cành hoa bến Ngọc, ṿng tay thơm nức vẫn c̣n đây.

 Đông-Kinh. Tôi được nghe kể truyện về bà Thánh-Thiên vào năm mười hai tuổi. Không hiểu sao, nghe kể xong, tôi ôm mặt khóc. Lần thứ nh́, đọc cuốn phổ tại đền thờ bà do Trương Phụ mang cất ở Kim-lăng, người Nhật lấy về. Tôi lại khóc nữa. Từ đấy mỗi khi kể truyện bà cho các bạn, cho con, cho học tṛ nghe. Tôi lại đọc câu đối trên. Thính giả cũng đều khóc.

Bà Phùng Thị-Chính tử trận năm hai mươi bảy tuổi, vua Trưng sắc phong:

Tuyên từ, chí đức, minh mẫn công chúa .

Hiện nay đền thờ của bà vẫn c̣n tại thôn Phù-Nghĩa, xă Phù-đổng, huyện Ba-v́, tỉnh Hà-tây.

Sau đám tang Thánh-Thiên, Trưng-đế cùng Đào Kỳ chỉnh bị lại quân mă. Đạo Nhật-nam do Hùng Bảo, Trần Năng thống lĩnh. Đạo Giao-chỉ do Đào Phương-Dung, Lê Ngọc-Trinh thống lĩnh. Đạo Cửu-chân do Đô Thiên, Chu Bá thống lĩnh. Đạo Nam-hải, Quế-lâm nhập làm một do Minh-Giang, Trần-gia tam nương thống lĩnh. Đạo Phù-đổng do Đào Hiển-Hiệu, Đào-Quí-Minh thống lĩnh. Cao Cảnh-Sơn chỉ huy đạo binh Thần-nỏ.

Quang-Vũ vẫn duy tŕ ba đạo binh đánh Lĩnh-Nam. Đạo thứ nhất do Vương Bá chỉ huy đánh từ Tượng-quận xuống. Đạo thứ nh́ do Mă Viện đánh từ Quế-lâm xuống. Đạo thứ ba do Lưu Long đánh vào bờ biển.

Một hôm có quân vào báo:

– Công chúa Phùng Vĩnh-Hoa với các tướng xin vào yết kiến.

Đào Kỳ vội cùng Phương-Dung ra đón. Trước mặt ông, Phùng Vĩnh-Hoa, Trần Quốc, Chu Tái-Kênh, Quế-Hoa, Quỳnh-Hoa, Vương Sa-Giang, Đào Nhị-Gia (Sún Rỗ). Người nào trông cũng bơ phờ mệt mỏi. Đào Kỳ hỏi:

– Sư đệ Phúc, Lộc đâu rồi? Ngũ Kiếm ra sao?

Phùng Vĩnh-Hoa kể:

– Đoàn anh hùng lên giúp Ngũ-kiếm đánh chiếm được một số thành. Sau đích thân Ngô Hán đem quân đánh. Quân của Ngũ-kiếm chỉ có mười vạn người hầu hết là quân Hán đầu hàng. V́ vậy đánh trận nào cũng thất bại. Sau khi Quang-Vũ lấy được Trường-sa, y cho Chu Hựu mang quân lên tiếp với Ngô Hán. Trận đánh cuối cùng ở Liêu-đông diễn ra. Ngũ-kiếm đều tử trận. Vương Phúc, Vương Thọ bị trúng tên chết. Đám anh hùng Lĩnh-Nam mở đường máu, cướp chiến thuyền vượt biển về đây.

Nghe tin Vương Phúc chết. Đào Kỳ cảm thấy như bị con dao đâm trúng tim. Ông sai lập dàn, làm lễ tế vọng người em kết nghĩa. Ông truyền đô đốc Trần Quốc lên trấn thủ vùng Lăng-bạc. Chu Tái-Kênh về trấn thủ Thiên-trường. Quế-Hoa, Quỳnh-Hoa ở lại Long-biên với ông. C̣n Phùng Vĩnh-Hoa th́ lên Mê-linh giúp vua Trưng, v́ Phương-Dung phải trấn thủ Long-biên với ông.

Từ khi lập quốc. Quốc Tổ đặt ra lệ, cứ vào giữa tháng mười, từ sau vụ gặt, đại thần, Lạc-hầu, Lạc-tướng tụ về kinh đô chúc mừng vua. Từ khi tái lập Lĩnh-Nam, tể tướng Nguyễn Phương-Dung lại cho thực hành phong tục cũ.

Bây giờ vào giữa tháng mười năm Nhâm-Dần, tức 42 sau Tây-Lịch. Để chuẩn bị lễ chúc mừng Trưng đế. Tể tướng Phương-Dung đạt thư mời tất cả các Lạc-vương, Lạc-hầu, các đại tướng quân cùng về Mê-linh. Sau lễ chúc mừng hoàng-đế, sẽ có cuộc hội nghị, bàn về kế hoạch pḥng thủ Lĩnh-Nam.

Các Lạc-hầu, Lạc-tướng ở xa, lên đường tới trước. C̣n các vị ở gần, sáng sớm mới lên đường. Từ Long-biên tới Mê-linh không xa, khoảng hai giờ sức ngựa. Bắc-b́nh vương Đào Kỳ cùng vương phi Nguyễn Phương-Dung lên đường thực sớm, để tới nơi đúng giờ th́n, là giờ cử hành lễ.

Sau khi lễ Quốc-tổ, các anh hùng chúc mừng hoàng đế Lĩnh-Nam. Vua Trưng ban chỉ dụ:

– Trẫm muốn nhân dịp này. Chúng ta duyệt xét lại kế hoạch làm thế nào khiến cho Hán để yên cho chúng ta kiến thiết đất nước. Vậy các anh hùng có ư kiến ǵ xin đưa ra, cùng bàn luận.

Đô Dương đứng lên nói:

– Hiện Lĩnh-Nam phải đối đầu với Mă Viện, từ Quế-lâm đánh xuống với ba mươi vạn binh. Vương Bá từ Tượng-quận đánh xuống với hai mươi vạn binh. Lưu Long từ biển đánh vào với hai mươi vạn binh. Ấy là chưa kể đạo binh phản loạn của Lê Đạo-Sinh. Hiện Lê đă cho đám đệ tử lén lút trở về liên lạc với các Lạc-hầu, Lạc-tướng thuộc quyền của y cũ. Hẹn rằng khi quân Hán kéo sang, th́ nổi dậy. Chúng ta cần giữ vững thành tŕ, tuyệt đối không xuất trận. Như vậy một, hai năm quân Hán mệt mỏi. Chúng ta đánh một trận, thế giặc tan. Bấy giờ mới hy vọng Quang-Vũ bỏ ư định đánh Lĩnh-Nam.

Chu Tái-Kênh nói:

– Tôi nghĩ ḿnh nên kéo sang Trung-nguyên, ám sát Quang-Vũ. Quang-Vũ chết, ấu quân lên thay, triều đ́nh rối loạn, tất các tướng ngoài mặt trận không c̣n ai quyết tâm.

Phùng Vĩnh-Hoa lắc đầu:

– Phàm ông vua Trung-quốc nào cũng nghĩ đến đem quân chinh tiễu thiên hạ. Chúng ta giết Quang-Vũ này, ắt có Quang-Vũ khác. Chúng ta giết Quang-Vũ triều thần dễ dàng mượn cớ đem quân sang đánh chúng ta. V́ vậy chúng ta chỉ cần sao cho nước giầu, binh hùng, mới mong chống được giặc.

Đến đó có tin báo:

– Mă Viện đem quân men theo đường biển, hợp với Lưu Long dẫn thủy quân từ đảo Nam-Hhải tiến vào. Công chúa Gia-hưng Trần Quốc chỉ có năm vạn quân, phải lùi về giữ Lăng-bạc.

Trưng Vương hỏi Vũ Trinh-Thục:

– Đạo quân Lưu Long, Mă Viện bao nhiêu người?

– Lưu đem mười lăm vạn thủy binh. Mă đem hai mươi vạn bộ, mười vạn kị.

Đào Kỳ lắc đầu:

– Trần Quốc chỉ có năm vạn binh, địch sao nổi với bốn mươi lăm vạn ? Đất Giao-chỉ sở dĩ yên được, v́ địa thế núi non hiểm trở ở biên giới phía Bắc. Nay Mă Viện, Lưu Long đem quân chiếm Lăng-bạc. Y định hợp với quân Vương Bá từ Tượng-quận đánh xuống, cắt đôi Giao-chỉ. Chúng đánh lối tằm ăn dâu. Như vậy dù muốn dù không, chúng ta phải đánh tan hai cánh quân này.

Trưng Đế hỏi Phương-Dung:

– Sư muội định thế nào?

Phương-Dung nói với Đô Dương, Lại Thế-Cường:

– Một giải Cửu-chân, Nhật-nam cũng rất quan trọng. Xin hai vị vương gia khẩn về trấn giữ yên mặt Nam. Nếu chúng đổ quân vào vùng biển Thiên-trường, đánh phía sau Long-biên, Mê-linh. Xin các vị đem quân từ trong đánh ra. Như vậy chúng tôi yên tâm phía Nam.

Bà gọi Tử-Vân:

– Em khẩn trở về giữ vững bờ biển vùng Giao-chỉ. Không cho giặc theo các nhánh sông đánh vào phía sau Long-biên, Mê-linh.

Bà gọi Minh-Giang, Trần-Gia Tam Nương:

– Các vị đem bản bộ quân mă giữ vững mặt Bắc Giao-chỉ, tiếp với Tượng-quận, ngăn Vương Bá đánh xuống.

Bà nói với Trưng Vương:

– Mă Viện đem quân tới Lăng-bạc, định đánh về Mê-linh. Lưu Long định đánh dọc bờ biển tiến về Long-Biên. Chúng ta cần chia binh làm hai, đánh tan hai đạo binh này. Vậy sư tỷ xử dụng đạo binh Nhật-nam, đạo Cổ-loa nghinh chiến với Mă Viện ở Lăng-bạc, đánh bật chúng ra biển, đuổi về Nam-hải. C̣n em xử dụng đạo Giao-chỉ, Phù-đổng tiêu diệt Lưu Long.

Phùng Vĩnh-Hoa gật đầu:

– Đối với đạo binh Vương Bá, chúng ta không sợ. V́ y không có nhiệm vụ đánh Lĩnh-Nam. Bây giờ ta điểm lại các vơ tướng, hầu phân chia lực lượng.

Vua Trưng chỉ dụ:

– Đạo quân của Mă có Phùng Đức, Sầm Anh, Liêu-đông Tứ Ma. Cánh quân Lưu Long có Mă Huống, Mă Anh, Mă Dư, Thượng-dung lục hữu.

Ngài thở dài:

– Chúng ta có Đào Kỳ, Phương-Dung, Trần Năng, Chu thái sư thúc, Hoàng sư tỷ. Vậy phải phân phối như thế nào?

Đào Kỳ nói:

– Hiện có hai cao thủ mới, dư sức đánh ngang tay với Liêu-đông tứ ma sư tỷ quên rồi sao?

– Ai?

– Quế-Hoa, Quỳnh-Hoa.

Phương-Dung gật đầu:

– C̣n các sư đệ, sư muội Đào Phương-Dung, Hiển-Hiệu, Quí-Minh. Các sư tỷ Lê Ngọc-Trinh, Trần-gia tam-nương thừa sức thắng bọn Mă Viện, Lưu Long, Thượng-dung lục hữu. Vậy thế này, Chu lăo sư bá cùng sư bá Đặng Thi-Kế, Nguyễn Thành-Công, thêm Trần Năng, Hùng Bảo đánh Lăng-bạc. Anh Kỳ với tôi thêm sư tỷ Thiều-Hoa, Quế-Hoa, Quỳnh-Hoa đánh trận Long-biên.

Ngày hôm đó, chúa tôi vừa ăn, vừa bàn kế hoạch đối phó với quân Hán.

Phùng Vĩnh-Hoa hiến kế:

– Quang-Vũ mang quân nghiêng nước định diệt Lĩnh-Nam. Chúng ta trở về với bài học của Trung-tín hầu Vũ Bảo-Trung thời Âu-Lạc, diệt năm mươi vạn quân Tần. Không biết Đào hiền đệ nghĩ sao?

Đào Kỳ đáp:

– Thời Âu-Lạc, dân ḿnh sống thưa thớt, rải rác. Đường xá vùng Quế-lâm, Tượng-quận, Nam-hải chưa có. Đồ Thư đi đến đâu cũng chỉ thấy đất hoang, thú dữ, lam sơn, chướng khí. Trung-tín hầu viết hịch truyền đến dân chúng. Dân chúng bỏ trốn vào rừng, bầu người tuấn kiệt làm người thủ lĩnh. Đêm đêm ra đánh quân Tần. Kịp đến khi quân Tần bị lam sơn, chướng khí bệnh tật, ngài mới đổ quân ra đánh một trận, giết được Đồ Thư. Bây giờ hoàn cảnh chúng ta hơi khác một chút. Dân ta đông gấp mười, sống trong trang ấp. Mỗi trang, mỗi ấp là một cái đồn. Chúng ta có thể ẩn vào dân, đêm đổ ra đánh giặc. Song giặc Hán không cần dân. Đi đến đâu chúng đánh thí mạng. Ngh́n mạng đổi lấy một. Cứ như trận Hành-sơn th́ rơ. Chúng sẵn sàng biến Lĩnh-Nam thành băi đất hoang.

Trưng đế ban chỉ dụ:

– Vậy bây giờ Vĩnh-Hoa soạn cho ta bài hịch đánh Hán, truyền tới các trang ấp. Chúng ta thà ngọc nát chứ không chịu có vết. Quang-Vũ muốn diệt Lĩnh-Nam, y cũng phải tốn hàng mấy núi xương sông máu. Ta quyết định, một là gịng giống Việt bị tuyệt diệt, hoặc tồn tại mà không bị Hán cai trị.

Phùng Vĩnh-Hoa cầm bút viết hịch tŕnh lên Trưng đế. Ngài đọc xong, trao cho Phương-Dung:

– Em sao thành nhiều bản, gửi tới các trang ấp.

Phương-Dung cầm lấy đọc lớn:

Từ cổ, đế vương cai trị Thiên-hạ, dùng đức cảm hóa kẻ ác. Dùng h́nh pháp chẳng qua bất đắc dĩ. Lĩnh-Nam ta từ Quốc-tổ Kinh-dương vương dựng nước, lấy Ngũ-lĩnh làm cương giới Trung-nguyên. Lời thề nam, bắc giữ cương vực hăy c̣n đó. Suốt hơn hai ngàn năm, bắc, nam sống như anh em, dân chúng hai miền ḥa thuận. Khi bạo Tần, dùng cường lực, diệt nước, thu quyền Trung-nguyên vào một mối, đốt sách, chôn học tṛ. Tưởng dùng bạo lực, bắt mèo sợ chuột, chỉ trâu bảo ngựa, hùng hổ sai Đồ Thư mang năm mươi vạn quân chiếm Âu-Lạc. Trung-tín hầu, đánh một trận bêu đầu Đồ Thư. Rừng Đông-Triều đến nay xương trắng, khí độc, hồn ma u uất chưa tan.

Cuối đời Âu-Lạc, một tên quan bạo Tần là Triệu Đà cát cứ ba quận Nam-hải, Quế-lâm, Tượng-quận, định lập một nước, dùng kế gian manh, đánh nước Âu-Lạc ta, rồi sau con cháu cũng bị tuyệt diệt bởi triều Hán.

Suốt hai trăm năm, người Việt chúng ta bị bọn tham quan triều Hán cai trị, coi như trâu, như chó, muốn sống không được, muốn chết cũng không xong. Chúng bắt người lên rừng t́m gỗ quí, xuống biển ṃ ngọc trai. Tiếng oán than thấu đến trời. Dân đói mặc dân đói, thiên tai băo lụt mặc thiên tai, chúng chỉ vơ cho đầy túi tham.

Bọn quan lại tham ô Hán đă thế, bọn chó săn, chim mồi người Việt, càng ác độc hơn. Nào phải chúng không có kiến thức, không có vơ công? Chúng tự biết luồn cúi người Hán, chà đạp người Việt, để tiếng xấu muôn đời cho thân ḿnh, cho tổ tiên, cho sư môn. Thế mà chúng vẫn làm, vẫn nhẫn tâm hại đồng chúng.

Ta cùng các anh hùng, một thước gươm nổi dậy, chiếm lại lănh thổ Âu-Lạc. Thừa thắng đ̣i phần đất Nam-hải, Quế-lâm, Tượng-quận, mất đă từ lâu. Khắp Lĩnh-Nam, không nhà nào, không người nào mà không vui mừng. Ta đă ban pháp lệnh, đối xử với người Hán như người Việt. Hán, Việt cùng nhau góp công xây dựng Lĩnh-Nam phú cường.

Trong ba năm qua, mùa trúng liên tiếp. Ruộng, đất hoang khai khẩn tăng diện tích canh nông lên gấp ba, gấp bốn. Sưu thuế nhẹ, binh dịch không phiền nhiễu. Học hành được mở mang. Bốn phương, dân chúng ấm no, lúa gạo, trâu ḅ, gà vịt dư thừa. Dù thời Văn-Lang, Âu-Lạc cũng không hơn.

Trong khi đó bên Trung-nguyên, dân chúng đói khổ, giặc dă khắp nơi. Người Trung-nguyên hướng mắt nh́n về Lĩnh-Nam, những muốn nổi dậy. Vua Quang-Vũ nhà Hán cùng bọn tham quan lo sợ cuống cuống. Chúng xua ba mươi vạn binh xuống Trường-sa. Công chúa Phật-Nguyệt chỉ đánh một trận, Mă Viện bị thương, phải van lạy mới được tha chết. Lưu Long lặn xuống sông, bơi qua Trường-giang, mà hồn phách c̣n kinh hoàng. Xác quân Hán nghẹt hồ Động-đ́nh, thây phơi khắp phía nam Trường-giang. Đến nay dân Hán c̣n sợ hăi, dọa trẻ con "Nín đi, nín đi, nữ vương Phật-Nguyệt đến ḱa".

Đại tư mă Ngô Hán, cùng các đại tướng Vương Bá, Lưu Thương, Cáp Diên, đem hai mươi vạn quân, xâm lấn Tượng-quận. Công chúa Nguyệt-Đức chỉ đánh một trận, diệt sạch. Ngô Hán chạy đến Cửu-long, lương không c̣n, gạo hết, phải năn nỉ, mới được tha cho sống.

Hay đâu! Bọn chó săn, chim mồi Lê Đạo-Sinh đem chiếu chỉ của Quang-Vũ đe dọa, dụ đám Lạc hầu người Hán, nổi dậy, "B́nh man qui Hán". V́ vậy Tượng-quận mất. Tượng-quận mất, song các tướng Lĩnh-Nam đều tuẫn quốc, không một ai hàng giặc. Khí tiết anh linh của Tượng-quận tam anh, của Đào-thị tam hùng cùng nhiều tướng khác, cho đến nay c̣n phảng phất trên bến Bồ-lăng.

Tưởng đâu được Tượng-quận, Hán muốn nuốt Lĩnh-Nam, bóp chết như bóp con chim non. Lưu Long, Đoàn Chí, Mă Viện đem bốn mươi vạn hùng binh tràn xuống Nam-hải. Công chúa Thánh-Thiên chỉ đánh một trận. Mă Viện phải qùi dưới gối công chúa Lê Chân để được thoát thân. Lưu Long kinh hồn vỡ mật. Đoàn Chí bị chém đầu trên biển đông. Công chúa Gia-Hưng thừa thắng đánh thẳng về Lạc-Dương, những muốn diệt triều Hán. Ta v́ ḷng nhân, không muốn chiếm đất người, truyền gọi công chúa Gia-Hưng trở về. Trước sau hơn năm mươi vạn quân Hán bị phơi thây.

Quang-Vũ cùng triều thần Hán càng lo sợ, lấy cớ hai thái hậu Hàn, Mă chết v́ Lĩnh-Nam, cho khởi binh nghiêng nước, tiêu diệt giống Việt. Chúng không dấu điều tàn bạo, truyền lệnh cho binh sĩ, đánh đến đâu, cho cướp của, giết người, hăm hiếp. V́ vậy các Lạc-hầu người Hán kinh sợ, xin với ta cho được về Hán. Ta truyền rút bỏ Quế-lâm, Nam-hải.

Nay Quang-Vũ sai Vương Bá đem ba mươi vạn quân, từ Tượng-quận đánh xuống. Mă Viện đem bốn mươi vạn quân, từ Quế-lâm từ ven bờ biển đánh vào. Lưu Long đem hai mươi vạn thủy quân đổ bộ. Kể cả dân phu mấy chục vạn. Quân tướng Hán trên trăm vạn. Trong khi Lĩnh-Nam ta chỉ có mười vạn dũng sĩ. Noi gương Trung-tín hầu thời Âu-Lạc, chỉ có bốn vạn quân, đánh tan năm mươi vạn quân Tần. Chém Đồ Thư ở Đông-Triều. Ta truyền hịch này đến các tướng sĩ, Lạc-hầu, Lạc-tướng. Mọi người, mọi trang, mọi ấp, tùy nghi. Gặp giặc đi lẻ tẻ, xông ra chém giết. Giặc tập trung, ta rút vào rừng, đêm đổ ra đốt lương. Đánh trước, đánh sau, đánh đêm, đánh ngày. Tướng đánh, quân đánh, dân đánh. Cha đánh, con đánh. Đàn ông đánh, đàn bà đánh. Thiếu nhi cũng đánh. Triệu người cùng quyết tâm. Chúng ta thà chết hết, chứ không để đất tổ cho ngoại tộc cai trị.

Vua Trưng truyền thư lại chép thành nhiều bản, gửi đi khắp nơi.

Không hiểu sao, dường như linh tính báo trước điều ǵ. Phương-Dung chau mày nghĩ ngợi. Bà nói:

– Hay thế này. Trận Lăng-bạc để sư tỷ Trưng Nhị, Vĩnh-Hoa đánh với Mă Viện. Chị lên Long-biên với chúng em. Tự nhiên mấy hôm nay em thấy tâm thần hoảng hốt, mắt máy, thịt co giật. Chị ra Lăng-bạc cầm quân, em không yên tâm tư nào cả.

Phùng Vĩnh-Hoa thêm ư kiến:

– Em nghĩ đúng. Có lẽ chúng ta để hoàng đế rút lui vào vùng Hoa-Lư ở với phái Hoa-Lư hoặc vào Cửu-chân. Để ngoài này cho chúng ta chống giặc.

Đào Kỳ cũng nói:

– Hoàng đế Hán đi đâu phải có tiền hô hậu ủng, v́ vơ công y thấp. C̣n hoàng đế Lĩnh-Nam vơ công cao, chỉ cần vài người hầu là đủ. Bây giờ thế này, Thần-tiễn Âu-Lạc tứ hùng tử trận mất một. C̣n ba vị, tôi cử theo hộ giá hoàng thượng, lui vào Hoa-lư. Đợi chúng ta đuổi giặc rồi hăy trở về Mê-linh.

Vua Trưng cảm động:

– Đa tạ các em lo cho chị. Hoàng đế Hán tự coi ḿnh là con trời, ḿnh bằng vàng, da bằng bạc. Ta không thế. Ta là các em, các em là ta. Ta cùng ra trận với các em. Nếu ta có tuẫn quốc, các em lên thay tiếp tục chống giặc. Khúc-giang ngũ hiệp, Thánh-Thiên, Lê Chân tuẫn quốc trước, tại sao Trưng Trắc không tuẫn quốc sau được?

Đào Kỳ vẫn không đang tâm để Trưng đế ra trận. Ông bàn:

– Vậy chị Vĩnh-Hoa hộ tống Hoàng đế giữ Mê-linh. Trưng vương đánh Mă Viện. Tôi với Phương-Dung đánh Lưu Long.

Nguyễn Thành-Công hiên ngang nói:

– Cháu Kỳ! Ta biết ḷng dạ cháu với Phương-Dung, Vĩnh-Hoa, muốn an toàn tuyệt đối cho hoàng đế. Song ta nghĩ hoàng đế vơ công cao, tài dùng binh giỏi. Người cần đích thân lâm chiến, hầu khích lệ ba quân chứ. Bên Trung-nguyên, Quang-Vũ, Công-tôn Thuật cũng từng ra trận. Không lẽ hoàng đế Lĩnh-Nam lại thua họ sao?

Hoàng Thiều-Hoa lắc đầu:

– Không hẳn vậy! Trận thế Trung-nguyên, quân hai bên đều ngang nhau. Nếu bên nào có tướng giỏi sẽ thắng. Ngược lại bây giờ quân Hán đông gấp mười quân Việt. Quang-Vũ ban chỉ dụ: Dù Hán chết trăm, Việt chết một, cũng vẫn coi là thắng. Nếu Mă thấy hoàng thượng ra trận. Y sẵn sàng nướng hết hai mươi vạn quân. Lỡ ra hoàng thượng có mệnh hệ nào, Lĩnh-Nam như rắn mất đầu. Phải cẩn thận vẫn hơn.

Bỗng có tiếng nói đâu đó vọng xuống:

– Hoàng đế Trưng Trắc thân làm chưởng môn phái Tản-viên, lớn nhất Lĩnh-Nam mà không dám ra trận, th́ có c̣n là hoàng đế nữa không?

Tiếp theo những tiếng binh, binh, binh trên nóc điện Kinh-dương. Mọi người chạy ra sân xem, Hùng Xuân-Nương, Đặng Thi-Bằng giữ nhiệm vụ canh gác đă bị hai người quần áo nâu, mặt bịt kín, đánh bay xuống đất. Quách A cầm tù và gọi, Thần-ưng bay đến rợp trời. Hơn trăm con chia thành từng đội tấn công hai người kia. Mấy trăm con khác bay lượn, canh pḥng. Đội Thần-báo, Thần-hổ trăm con cùng kéo đến. Giáp sĩ vây điện Kinh-dương kín như thành đồng vách sắt. Nguyễn Thành-Công nhận ra họ là một cặp nam nữ, tóc bạc, dường như tuổi khá cao.

Nguyễn Thành-Công vọt người lên nóc điện. Ông chưa đáp xuống, người đàn ông vung chưởng tấn công ông. Ông vội vận khí đỡ. Binh một tiếng, người ông bay bổng xuống đất. Ông lộn đi hai ṿng từ từ hạ ḿnh.

Các anh hùng đều kinh ngạc. V́ Nguyễn Thành-Công là thầy của Phong-châu Song-quái. Vơ công của ông đâu phải tầm thường ? Thế mà người kia chỉ đánh hời hợt một chưởng. Ông đă bị bại.

Trần Năng vọt người lên. Bà c̣n ở trên không, th́ người đàn bà bịt mặt phóng chưởng tấn công. Bà vận Thiền-công đỡ. Xùy một tiếng, người bà vọt lên cao đáp xuống nóc điện. Chưởng của người đàn bà bịt mặt mất tích. Song Trần Năng cũng bị bật lùi đến hơn trượng.

Người đàn bà bịt mặt ủa một tiếng kinh ngạc, rồi phóng chưởng đánh tiếp. Trần Năng dùng Phục-ngưu thần chưởng chống lại. Hai người thi diễn cuộc đấu. Được hơn mười hiệp, Trần Năng bắt đầu yếu thế.

Đào Kỳ kinh hăi nghĩ:

– Hôm trước Trần Năng đấu ngang tay với Lê Đạo-Sinh. Thế mà bây giờ mới ba mươi hiệp đă thua người đàn bà này. Không biết y thị là ai?

Hoàng Thiều-Hoa nhún ḿnh vọt lên nóc điện. Bà hô lớn:

– Khoan!

Trần Năng lui lại. Hoàng Thiều-Hoa đến trước hai người bịt mặt, chắp tay, lễ phép:

– Chẳng hay quí khách là ai? Đến đây có việc ǵ? Chúa tôi chuyên dùng nhân nghĩa trị người. Các vị có điều chi không như ư cứ đường hoàng đến tŕnh bày. Tại sao lại che mặt như vậy?

Người đàn bà đáp:

– Ngươi là Hoàng Thiều-Hoa, đệ tử của Đào Thế-Kiệt phải không? Hăy đỡ của ta ba chưởng, rồi nói truyện.

Người đàn bà phóng chưởng chụp xuống đầu Hoàng Thiều-Hoa. Bà hít một hơi vận khí, phát chiêu Thiết-ḱnh phi chưởng đỡ. B́nh một tiếng. Hoàng Thiều-Hoa bị lui lại đến ba bước. C̣n người đàn bà đứng im, mắt lộ vẻ khủng khiếp:

– Ngươi... ngươi... không phải là học tṛ Đào Thế-Kiệt. Bản lĩnh ngươi cao hơn Đào Thế-Kiệt nhiều. tuy vậy ngươi vẫn không phải là đối thủ của ta.

Chu Tái-Kênh đến bên Đào Kỳ nói nhỏ:

– Cháu với ta thử  xem.

Miệng nói, người bà vọt lên cao. C̣n lơ lửng trên không đă phóng chưởng đánh người đàn bà. Người đàn bà vung chưởng đỡ. Hai người đấu với nhau được hai mươi chiêu. Bây giờ người đàn bà mới lộ bản lĩnh chân thực ra. Vơ công của bà ta là vơ công Tản-viên.

Bên kia Đào Kỳ cũng nhảy lên nóc điện. Ông chắp tay hướng vào người đàn ông:

– Tiểu vương là Đào Kỳ. Xin kính mời tiên sinh quá bộ xuống dưới nhà uống trà đàm đạo. Chẳng hay tiên sinh có chấp thuận không?

Người đàn ông cười:

– Ta sẵn sàng. Nếu ngươi đỡ được của ta ba chưởng.

Đào Kỳ ung dung đáp:

– Xin mời.

Người kia phát chiêu Ác ngưu nan độ tấn công. Đào Kỳ kinh hăi phát chiêu Loa thành nguyệt ảnh đỡ. Binh một tiếng. Cả hai lùi lại bốn bước. Tất cả mọi người đều la hoảng. V́ với bản lĩnh của Đào Kỳ, hiện trong thiên hạ không ai địch nổi. Không ngờ hôm nay lại xuất hiện một cao thủ ngang tay với ông.

Người kia phát chiêu Ngưu tẩu như phi. Đào Kỳ hít một hơi, vận khí ra Thủ Tam-dương kinh, đỡ. Binh một tiếng, người kia lui lại một bước. C̣n Đào Kỳ vẫn ung dung như thường. Người kia ôm tay, đứng suy nghĩ, tần ngần.

Bỗng Trưng Nhị la lớn:

– Sư phụ! Sư mẫu!

Bà nhảy vọt lên nóc điện Kinh-dương, tay trái nắm tay người kia. Tay phải gỡ khăn bịt mặt. Bà nói lớn:

– Sư phụ! Suốt gần hai chục năm nay người đi đâu? Làm đệ tử nhớ người muốn chết.

Chu Tái-Kênh với người đàn bà bịt mặt đă lùi lại. Vua Trưng vọt người lên nóc nhà. Tay ngài gỡ khăn bịt mặt của người đàn bà.

Người đàn ông bịt mặt tên là Đỗ Năng-Tế. Người đàn bà tên là Tạ Thị-Cẩn. Cách đây hơn hai mươi năm, phái Tản-viên bị chia hai chi phái. Một chi phái do họ Đặng làm chưởng môn. Một chi phái do họ Trưng làm chưởng môn. Đến đời thân phụ Trưng Trắc, Trưng Nhị th́ Đỗ Năng-Tế, được cử làm chưởng môn. Vơ công cả ông lẫn bà đều cao không biết đâu mà lường. Ông có chí phục quốc. Song phái Tản-viên cứ xảy ra bất ḥa. V́ vậy ông bà không dám khởi binh.

Lúc ấy, Lê Đạo-Sinh thuộc chi phái họ Đặng, ra làm đô úy Giao-chỉ. Lê đưa ư kiến đứng ra làm mối cho Trưng Trắc với Đặng Thi-Sách lấy nhau, hầu thống nhất hai chi phái. Nguyễn Thành-Công, Đặng Thi-Kế líu ríu tuân theo. Ngược lại Đỗ Năng-Tế nhận biết rơ bộ mặt ngụy quân tử của Lê. Ông bà không thuận. Một đêm Lê Đạo-Sinh tới gặp ông bà. Y yêu cầu: Hai bên đấu vơ với nhau. Nếu ông thắng. Y bắt chi phái Đặng Thi-Kế tuân phục chi phái họ Trưng. C̣n ngược lại y thắng. Ông bà phải thuận cho cuộc hôn nhân Trưng, Đặng. Ông bà phải nhường cho Trưng Trắc làm chưởng môn cả hai chi phái.

Ông bà thấy dù thắng hay bại, chi phái của ông cũng làm chưởng môn. Ông đồng ư. Cuộc đấu vơ diễn ra. Hai người đấu trên ba trăm hiệp, bất phân thắng bại. Sau ông cùng Lê đấu nội lực. Kết quả ông thua. Ông bèn truyền chức chưởng môn cho Trưng Trắc, rồi ông bà bỏ đi, với lời thề: Nếu ngày nào đó không thắng được Lê Đạo-Sinh. Ông bà quyết không trở về. Bẵng đi hai chục năm. Bây giờ ông bà xuất hiện với vơ công cao cường. Dù ông, dù bà đều hơn Lê Đạo-Sinh, ngang với Chu Tái-Kênh.

Trưng-đế thỉnh sư phụ, sư mẫu vào điện Kinh-dương. Đỗ Năng-Tế tóc đă bạc. Ông nói:

– Từ ngày bị thua Lê Đạo-Sinh, ta lên núi Tản-viên ở ẩn, luyện tập vơ nghệ. Chúng ta quên thời gian, không c̣n nhớ ǵ nữa. Một ngày kia, có hai lăo già xuất hiện. Chúng ta đấu với hai lăo. Chỉ năm hiệp, hai lăo thắng chúng ta. Chúng ta chịu phục. Hai lăo xưng tên là Khất đại-phu, Thiên-sơn lăo tiên.

Bà Tạ Thị-Cẩn nói:

– Thủa trước ta nghe danh Khất đại phu Trần Đại-Sinh vơ công kém Lê Đạo-Sinh một chút. Thế mà bây giờ chỉ năm hiệp lăo thắng chúng ta. Ḷng chúng ta nguội như tro tàn, v́ không c̣n hy vọng ǵ thắng Lê nữa. Hai lăo cùng chúng ta đàm luận vơ công. Bấy giờ ta mới biết thời gian qua, vơ học Lĩnh-Nam thay đổi, tiến đến chỗ rực rỡ. Nhờ hai lăo, chúng ta thu được kinh nghiệm. Chỉ luyện trong ba năm đă có bản lĩnh này. Chúng ta từ biệt hai lăo xuống đây t́m Lê Đạo-Sinh.

Chu Tái-Kênh hỏi:

– Hiện hai người đó ở đâu?

– Cách đây hơn tháng, hai người lên đường đi Thiên-sơn.

Chu Tái-Kênh mặt buồn rười rượi.

Đỗ Năng-Tế nói với Trưng đế:

– Ta biết Lê Đạo-Sinh theo quân Mă Viện đánh Lăng-bạc. V́ vậy chúng ta xuống đây, t́m y để đ̣i món nợ cũ.

Trưng đế trầm tư một lúc. Ngài phán:

– Vơ học Lĩnh-Nam chúng ta tiến đến chỗ cực thịnh, bỏ xa Trung-nguyên. Trước đây pḥ mă Sơn-Tinh, Vạn-tín hầu chép vơ công dấu vào cây gậy đồng. Đào tam đệ có cơ duyên t́m được. Nếu như các ngài không chép lại, có phải chúng ta mất đi biết bao tinh hoa không? Trẫm muốn noi gương tiền nhân, chép tất cả vơ công chúng ta, cất một nơi, hầu bảo tồn.

Đỗ Năng-Tế gật đầu:

– Bây giờ chúng ta chép những ǵ? Trước hết cháu Đào Kỳ, cháu học vơ công Tản-viên, sau đó nội công, kiếm pháp Long-biên. Cháu lại phát minh ra lối qui liễm chân khí âm, dương hợp nhất. Cuối cùng lối vận khí bằng kinh mạch của Khất đại phu, phát minh ra Lĩnh-nam chỉ. Cháu tổng thành bản lĩnh vô địch. Cháu hăy cho chép lại hết. Phương-Dung học nội công, kiếm pháp Long-biên, biến đổi thành bản lĩnh riêng. Trần Năng học vơ Tản-viên, họp với Thiền-công, thành một bản lĩnh mới. Cuối cùng chép bí quyết luyện tập bắn tên, chế Nỏ-thần của phái Hoa-lư. Phương sách nuôi, dạy dỗ thú vật của Hồ Đề.

Đào Kỳ nh́n Trần Quốc:

– Nhất là bản lĩnh Giao-long. Cũng như các nghệ thuật của phái Sài-Sơn. Chẳng nên bỏ qua bất cứ loại nào.

Phương-Dung móc trong bọc ra cuốn sách nhỏ:

– Đậy là yếu chỉ dùng binh của sư tỷ Nguyễn Thánh-Thiên. Chúng ta cũng nên chép lại hết.

Trưng Đế giao cho Phùng Vĩnh-Hoa, Nguyễn Phương-Dung, Nguyễn Thành-Công hợp nhau biên tập.

Triều đ́nh Lĩnh-Nam lại tiếp tục bàn kế hoạch đánh quân Hán. Đô Dương đưa ư kiến:

– Tôi nghĩ, nếu chúng ta để hoàng thượng xuất trận, lành ít, dữ nhiều. Ngược lại ngài xuất trận, khiến cho tướng sĩ hết ḷng. Tôi muốn dung ḥa ư kiến của hoàng-thượng, Đỗ, Tạ lăo sư với ư kiến Đào Kỳ, Phương-Dung, Vĩnh-Hoa. Nghĩa là hoàng-thượng vẫn xuất trận, vẫn dùng bài học của Trung-tín hầu thời Âu-Lạc đă diệt Đồ Thư và năm mươi vạn quân Tần.

Đàm Ngọc-Nga biết tài dùng binh của Đô Dương tuy không bằng Phương-Dung, Trưng Nhị. Song kiến thức của ông rất rộng. Bà thắc mắc:

– Ư Đô đại ca muốn...?

– Hoàng-thượng đă truyền hịch đến tất cả các trang ấp, Lạc-hầu, Lạc-tướng, Động-chủ, Trang-chủ suất lĩnh dân chúng bất kể nam nữ, già trẻ, thấy giặc đâu đánh đó. Nếu để giặc tập trung quân, đánh tỉa từng trang, từng ấp, cuối cùng Lĩnh-Nam lâm nguy. Nhược bằng chúng ta tập trung quân đánh. Tướng chúng ta anh hùng, quân chúng ta giỏi. Nhưng chúng hết mười vạn, lập tức có mười vạn khác. C̣n chúng ta chết một vạn, không có một vạn khác. Tinh lực của chúng ta chỉ đủ để đánh bốn trận là cùng. Sau bốn trận đó, đành ngồi ngửa cổ cho chúng chặt đầu. Vậy chúng ta cần đánh hai trận, trận Lăng-bạc, Long-biên, làm chúng vỡ mật kinh hồn. Rồi các tướng soái, ai về trang ấp người đó, suất lĩnh dân chúng đánh giặc. Ngày chúng ta ẩn trong rừng, đêm ra đánh, cứ nhằm lương thảo của chúng mà đốt. Đợi khi chúng mệt mỏi. Ta tập trung quân đánh một trận, ắt giặc tan.

Đỗ Năng-Tế gật đầu:

– Đô vương gia bàn thực phải. Ta cứ thế mà làm. Tôi nghĩ cao thủ chúng ta nhiều hơn Hán. Vậy trong trận đánh này, chúng ta phải giết cho được bọn Sầm, Phùng, Liêu-đông tứ ma, Thượng-dung lục hữu, Lưu Long, Mă Viện. Có như vậy mới khiến quân sĩ kinh hồn.

Trưng-đế phán:

– Được, ta phiền Phương-Dung điều quân.

Phương-Dung giữ quyền tể tướng. Bà tuân lệnh đứng lên nói:

– Lực lượng Nhật-nam vẫn giữ nguyên. Đất Nhật-nam vốn anh hùng lại thêm sư bá Lại Thế-Cường với các sư thúc Thủy-Hải, Đằng-Giang, Khổng-Chúng. Giặc muốn đổ bộ, e c̣n khó hơn bắc thang lên trời. Lực lượng Cửu-chân, rất hùng mạnh. Trường hợp Lưu Long dồn đại quân vào Lục-hải, kéo về Long-biên. Xin Đô đại ca đem đạo Cửu-chân kéo ra Trường-yên, đánh về Thiên-trường, giữ vững mặt sau Long-biên, để Đào đại ca đánh Lưu Long. Đánh tan quân Lưu Long, ắt Mă Viện bị vây ở Lăng-bạc.

Trưng Đế cùng các anh hùng đều đồng ư, tỏ vẻ khâm phục. Phương-Dung tiếp:

– C̣n Mă Viện từ Lăng-bạc đánh vào Mê-binh. Với tài dùng binh của sư tỷ Trưng Nhị, ắt Mă Viện thua. Đạo quân của y bị diệt, tất có đạo quân khác tiếp viện. Song đường tiếp viện đă bị Đào đại ca cắt đứt. Nếu y c̣n sống chạy về Trung-nguyên, cũng phải khó khăn lắm mới tiến quân sang được nữa. Có điều sau khi thắng trận Lăng-bạc, sư tỷ Trưng Nhị cho các anh hùng trở về trang ấp chiến đấu. Một số ít rút về cố thủ. Đối với Mê-linh, chỉ cần một quân đoàn Tây-vu giữ thành, dù Mă Viện có trăm vạn quân cũng vô dụng. Tại Long-biên, Đào lang với tôi cũng áp dụng như vậy.

Bà nhắc lại:

– Hai điều nguy hiểm có thể xảy ra: Một là nếu Đô đại ca không bảo vệ chắc vùng Trường-yên, ắt Long-biên bị lâm nguy. Hai là phải đề pḥng thầy tṛ Lê Đạo-Sinh đột nhập Mê-linh làm nội ứng.

Trưng Đế hỏi Đào Kỳ:

– Đào tam đệ! Tam đệ điều động tướng sĩ.

Đào Kỳ suy nghĩ một lúc, tâu:

– Long-biên có thế nào, cũng không đáng ngại. Ta cần là giữ Mê-linh. Tôi xin các vị Đỗ Năng-Tế, Tạ Thị-Cẩn, Chu Tái-Kênh đánh trận Lăng-bạc. C̣n các anh hùng, ai trấn nhậm đất nào, về đó.

 

HẾT HỒI 98